U beranskoj opštini postoji veliki broj kulturno - istorijskih spomenika, koji datiraju još iz perioda srednjeg vijeka, pa sve do zadnjeg perioda, odnosno spomenika podignutih palim borcima.Najznačajniji i najstariji spomenik kluture koji je očuvan, jeste Manastir Đurđevi stupovi, koji je 1212. godine podigao župan Prvoslav. Zbog značaja koji je imao u pravoslavnom stanovništvu, turske vlasti su ga pet puta spaljivale i rušile, a isto toliko puta je obnavljan. Sa crkvom Svetog Đorđa u doba Nemanjića, i u njihovo doba kasnije ovo je bilo središte duhovnog i kulturnog života.
Sve znamenite ličnosti Gornjeg Polimlja, ovdje se okupljalo i stvaralo. Mnogi episkopi, živopisci, mitropoliti, igumani, ostavili su tu svoja umijeća, posebno Vasojevići pamte svog duhovnog vođu 19. vijeka igumana Mojsiju Zečevića.
Osim Manastira Đurđevi stupovi, veliko kulturno- istorijsko bogatstvo predstavlja prije nekoliko godina obnovljeni Manastir "Šudikova". To je bilo čuveno svetilište i kulturni centar. Početkom 18 vijeka, Turci su ga spalili i uništili sve kulturno blago koje je bilo u njemu. Nešto knjiga koje su bile van, čuvaju se i dan danas u svetskim muzejima.
U neposrednoj blizini grada nalaze se i ostaci građevina iz rimskog perioda, pa se na dva kilometra od centra grada nalazi i "Rimski kastrum".
U znak sjećanja na žrtve u oslobodilačkim balkanskim ratovima, kao i Prvom i Drugom svjetskom ratu, na teritoriji opštine izgrađeno je više Spomen obilježja, a najpoznatiji je "Spomenik slobode", sagrađen na brdu Jasikovac, koje dominira Beranama, udaljenom kilometar od centra grada.
Spomenik je visok 18 metara, izgrađen je u obliku fišeka metka, a u njegovoj blizini se nalazi 40 kamenih blokova na kojima se nalazi ispisana istorija oslobodilačkih ratova naroda ovog kraja.
Od pisanih spomenika kulture u Beranama, nauci je najpoznatija "Moračka krmčija", koju je 1252. godine napisao episkop Teofil.

Institucije kulture

Nosilac kulturnih dešavanja u Beranama predstavlja Javna ustanova "Centar za kulturu", osnovan 1960. godine, koji je do 1973. godine nosio ime "Dom kulture".
"Centar za kulturu" čine bibliotekarska, muzička, pozorišna i scensko- izvođačka jedinica. U sklopu centra nalazi se i biblioteka "Dr. Radovan Lalić" osnovana 1948.
godine. Raspolaže sa više od 40.000 jedinica bibliotečke građe.
Veoma važno je i Kulturno- umjetničko društvo ,,Kolo’.’ Osnovano je 14. maja 1982. godine u okviru Fabrike celuloze i papira, tada najvećeg kolektiva u opštini Berane. Prvobitno se zvalo – Radničko kulturno-umjetničko društvo ,,Celuloza’’ i pod tim nazivom je djelovalo sve do l986. godine kada dobija današnje ime ,,Kolo’’. Oko 250 njegovih članova uspješno se angažuje u folklornoj, instrumentalnoj, solističkoj ili guslarskoj sekciji. Najbrojnija i najuspjšnija je folklorna sekcija čiji je ansambrl nastupio u mnogim gradovima svih republika bivše Jugoslavije, dobio visoke ocjene i stekao zapažena priznanja. Društvo je imalo i veliki broj koncerata u inostrnstvu – Poljskoj, Bugarskoj, Italiji, Njemačkoj i Mađarskoj. Danas je registrovano kao nevladina, neprofitna, organizacija čiji je cilj okupljanje djece, omladine i ostalih ljubitelja igre, pjesme, njegovanje kulturnog blaga ovog podneblja i afirmacija kulturnih vrijednosti drugih krajeva.
Osim njega, prije nekoliko godina je osnovano i Kreativno dječje udruženje "Duga", koje se takođe bavi očuvanjem kulturne baštine, kao i Kulturno umjetničko društvo "Bihor" iz Mjesnog centra Petnjica.
Značajno mjesto u kulturnoj baštini zauzima i "Polimski muzej", osnovan 1955. godine. Formiran je kao regionalna institucija za opštine: Plav, Andrijevica, Rožaje i Berane.
Do 1996. godine je bio smješten u zgradi pored Manastira Đurđevi stupovi, a te godine je izvršena rekonstrukcija zgrade bivšeg "Doma trezvenosti", u centru grada, od kada je smješten u toj zgradi.

U zgradi Muzeja postoji i Galerija "Šudikova". Raspolaže sa oko 3.000 eksponata, kao i kućom vojvode Gavra Vukovića, koja je izgrađena između 1890-te i 1900-te godine, a rekonstruisana je 2000-te godine. Početkom oktobra 1941. godine na planini Konjsko, iznad Berana pojavio se prvi broj lista ,,Sloboda’’ koji su kao organ OK KPJ za srez Berane, uređivali Radovan Zogović i Veselin izlazi a još nekoliko brojeva ovog lista pojavilo se u toku 1943. Od novembra 1962. godine ,,Sloboda’’ je izlazila petnaestodnevno a poslednjih nekoliko godina mjesečno, ali je, primjenom novih medijskih zakona u Crnoj Gori prestala da izlazi na kraju 2003. godine.
Takođe, važno je pomenuti i časopis za naučna i kulturna dostignuća "Tokovi", koji je izlazio osamdesetih godina prošlog vijeka. Tada je odštampano 20 brojeva časopisa, nakon čega je prestao sa izlaženjem. Međutim, sredinom 90-tih godina izašla su još dva broja "Tokova", koje je izdala Javna ustanova "Informativni centar Berane", koji je osnovan 1991. godine.
Krajem 2006. godine, nova lokalna vlast je pokrenula obnovu "Tokova". Formirana je Redakcija časopisa, i dogovoreno je da časopis izlazi dva puta godišnje.