Istorijat
Područje opštine Berane prostire se na površini od 717 km2, što čini 5,2% površine Crne Gore (13.812 km2). Od ukupno 21 opštine u Crnoj Gori, Berane po površini zauzima 8 mjesto.
Berane se nalazi na sjevero-istoku Crne Gore čija je kotlina formirana u vrijeme tektonskih geoloških procesa koji su djelovali u periodu Tercijera (izmedju 50-35 miliona godina).
Prosječna nadmorska visina kotline je 670 m. Na sjeveru je pregrađuje živopisna Tifranska klisura i trijaska prevlaka Jejevice a na jugu je otvorena prema Gradinskom polju i sjevernim obroncima Balja. Na zapadu živopisnom Bjelasicom a na istoku Smiljevicom.
Kotlina se pruža u pravcu SSI-JJZ u dužini od 9 km, širine 3-5km. Sredinom kotline protiče rijeka Lim, koji je značajan privredni hidropotencijal opštine.
Tereni sa desne i lijeve strane Lima se osjetno razlikuju. Na desnoj strani je zastupljen neogeni reljef sa dolinama i malim zaobljenim uzvišenjima, od kojih se ističu glinovito-laporoviti konglomerati: Jasikovac, Dubica i Dapsićko brdo. Lijeva strana Lima je terasasta, fluvio-glacijalna postjezerska faza sa pet terasa, ravnih i stepenasto poređanih jedna iznad druge i usmjerenih u pravcu toka Lima. Širina ovih terasa se kreće od 300-800m.
U kotlini vlada umjereno kontinentalna klima, kod koje zima počinje dosta kasno, ali se ponekad, produžava do kraja aprila. Ljeta su prijatna kao i jeseni, dok su proleća vlažna, vjetrovita i hladna. Srednja godišnja temperatura vazduha u kotlini je oko 9º C. Najtopliji mjesec je juli sa srednjom temperaturom vazduha na visinama do 1000 m od 15º do 18º C, a na većim visinama od 8º do 13º C. Najhladniji mjesec je januar sa prosječnom temperaturom od -1,8º do -7º C. Najčešći vjetrovi su sjeverni i južni. Južni vjetrovi u toku proljećnih mjeseci mogu biti veoma jaki.
Snijeg se javlja u periodu oktobar-maj, a intezivnije od decembra do marta. Maksimalne debljine sniježnog pokrivača kreću se od 70-200 cm i traju od 40 – 140 dana u zavisnosti od nadmorske visine.
Hidrografsku mrežu čine brojni vodotoci, jezera, izvori i vrela. Osnovnu riječnu mrežu formira bujična planinska rijeka Lim, sa svojim pritokama. Lijeve pritoke Lima su: Ševarinska rijeka, Bistrica, Sušica a desne: Šekularska rijeka, Kaludarska rijeka, Lješnica, Budimska rijeka. Važnu hidrografsku pojavu čine glečerska jezera: Pešića jezero, veliko i malo Ursulovačko jezero, veliko i malo Šiško jezero. Najpoznatija se nalaze na teritoriji Bjelasice.
Na osnovu inženjersko-geoloških istraživanja utvrđeno je da prostor opštine Berane spada u grupu seizmički manje aktivnih, odnosno srednje rizičnih područja Crne Gore, sa registrovanim potresima između 7º i 8º po Merkaliju.
Berane ima umjereno-kontinentalnu klimu, što je jedan od važnijih faktora za razvoj i egzistenciju čovjeka. Geografske pogodnosti uslovile su razvoj u proizvodnji dobara, kako u poljoprivredi tako i u drugim granama privređivanja. Pogodan geografski položaj i dobro razvijene saobraćajnice oduvijek su omogućavale stalne migracije stanovništva i neposredne kontakte raznih naroda, što je dovelo do miješanja privrednih i kulturnih uticaja. To se vidi na ostacima materijalne kulture koji su do danas sačuvani.
Današnje područje
opštine Berane bilo je naseljeno još u neolitskom dobu. O tome svjedoče ostaci materijalne kulture otkriveni na lokalitetima: Berankrša, Kremenštice, Ržaničkih lugova i dr. Na lokalitetima G
radac, Torovine i Rudeš otkriveni su materijalni ostaci iz doba Ilira, a u ruševinama manastira Šudikova nadjen je i zapis keltskog porijekla koji se čuva u Polimskom muzeju. Brojni su materijalni tragovi rimske vladavine. Inače, u društveno-ekonomskom razvitku ekonomije moze se konstatovati nekoliko važnih perioda.
Prvi period obuhvata najraniji razvitak ljudskog društva. Na području brežuljka u Beranselu, u Mininoj pećini i ataru sela D.Ržanice, utvrdjeno je da se život neolitskog čovjeka odvijao u dužem vremenskom periodu (ovo pokazuju slojevi materijalne kulture koji se nalaze kao eksponati u Polimskom muzeju). Drugi period bio je od sredine I vijeka kada je ova teritorija ušla u sastav rimske imperije i njene provincije „Dalmacija“. Beranska kotlina je bogata ostacima materijalne kulture iz ovog perioda, što pokazuju lokaliteti: Lužac, Dolac i Budimlja. U Lušcu je utvrdjeno postojanje rimskog vojnog logora „Kastrum“ a u Budimlji „Vila Rustika“ koja je pored luksuzne zgrade za gospodu imala i zgradu za robove.
Treći period je period Srpske srednjovjekovne države. Na osnovu pisanih izvora i ostataka materijalne kulture utvrdjeno je da je u VII vijeku osnovana „Budimljanska Župa“. Od XII vijeka „Župa Budimlja“ dobija sve značajnije mjesto u društveno-ekonomskom, administrativnom i saobraćajnom a posebno u duhovnom životu. To je uslovilo i podizanje manastira „Djurdjevi stupovi“. Ovaj manastir je 1219. godine postao sjedište Episkopije. U župi Budimlja postojala su dva srednjevjekovna grada: Gradac i Bihor grad.
Naredni period je period iz vremena dolaska sultana Mehmeda II kada je 1455. godine osvojen srednjevjekovni grad Bihor. Samim tim Budimljanska župa postaje sultanov posjed, koji od tada dobija naziv Has i ima autonomnu upravu. Poslije bitke na Rudešu 1862. godine, Husein Avin Paša je ugušio ustanak u beranskoj kotlini i podigao vojno utvrđenje na Jasikovcu a na lijevoj obali rijeke Lim podiže grad kršla, za vojsku, čime je udaren temelj današnjim Beranama.
Berane grad je najveće naselje gornjeg Polimlja koje je osnovano izgradnjom turske tvrđave na Jasikovcu 1862. godine. Naziv je dobilo po seoskom naselju Beranselu koje se nalazi u podnožju markantne gromade Berankrša na sjevernom izlazu iz kotline. Inače, beranska kotlina je u ranoj geološkoj istoriji bila pod vodom. Jezerska faza geološke istorije kotline uslovila je nastanak sedimentnih naslaga neorganskih mineralnih sirovina: uglja, nekih glinovitih i glinovito-laporovitih serija i sl. Sa stanovišta geološkog sastava beranska kotlina čini značajan privredni potencijal u Crnoj Gori.
Od prvobitnog vojnog utvrdjenja i kasabe, Berane se kroz istoriju postepeno razvijalo u gradsko naselje. Posle Berlinskog kongresa ovo naselje se sve brže razvija i prerasta u značajan privredno-kulturni centar sjeveroistoka Crne Gore.
Prve osnovne škole svjetovnog karaktera počinju da se osnivaju 70-tih godina XIX vijeka. Značajna fizionomska i funkcionalna transformacija Berana nastupa posle 1913. godine, kada počinje sa radom Gimnazija u Beranama a 1923. godine i Učiteljska škola. Na početku XX vijeka u gradu su postojala dva hotela: „Amerika“ i „Evropa“ i nekoliko manjih ugostiteljskih objekata, uglavnom u samom centru naselja.
Period između dva svjetska rata i u toku rata, Berane je djelilo sudbinu svih istorjiskih događaja na tlu Evrope, odnosno Crne Gore: ekonomske i političke krize, Podgorička skupština, i prisajedinjenje Srbiji i stvaranje ondašnje Jugoslavije, pojavljivanje i uticaji raznih društveno-političkih oblika borbe za vlast na ovom „vjetrobitnom“ terenu. Od 1918. godine teritorijalna organizacija je postojala u vidu tkz. okruga i srezova. Beranski okrug se sastojao od beranskog, rožajskog, bejlopoljskog, budimskog i koritskog.
Poslije 1929. godine u ovom kraju se jako zaoštravaju ekonomsko-političke suprotnosti i vrši se oštra diferencijacija i u gradskom i seoskom stanovnoštvu. Poslije 1935. pod uticajem marksističkog učenja počinju da se osnivaju komunistčke partijske ćelije. Naredne godine pokazale su kako se drušveno-političke prilike u Evropi preslikavaju i na beranski kraj: odlazak beranskih revolucionara u Španiju, okupacija aprila 1941, pripreme za ustanak od strane KPJ, prve oružane borbe, stvaranje četničkih organizacija u jesen 1941, oružane borbe u Sandžaku, stvaranje Vasojevićkog partizanskog bataljona, stvaranje prvog Narodnog odbora oslobođenja – 21. Jula 1941 kao prvog organa revolucionarne vlasti nove Jugoslavije.
Pustošenja II svjetskog rata nijesu zaobišla ni beranski kraj. Zato je u neposrednom poratnom vremenu bilo potrebno mnogo truda i znanja da se Berane isčupa iz tih i takvih loših okolnosti, posebno privrednih. Rat je tako reći uništio sav privredni (posebnno poljoprivredni) kapacitet ovoga kraja. Pokušaji da se kroz osnivanje zadružnih Kolektiva unaprijedi poljoprivreda, nijesu značajno urodili plodom.
Od 21. jula 1949. godine Berane je promijenilo ime u Ivangrad, po narodnom heroju Ivanu Milutinoviću.
Poslijeratni period u početku je bio karakterističan po obnovi porušenih i zaostalih kapaciteta – uglavnom poljoprivrednih.
Godine 1947. osniva se Transportno preduzeće „Transpred“ koje je imalo ogroman uticaj na povećanje organizovanog prevoza putnika i roba. Značajan uticaj na razvoj saobraćaja ima i uspostavljanje avionske linije 1961. godine između Ivangrada i Beograda, a posebno od 1963. godine kada je napravljena, za tada,moderna Pristanišna zgrada (za prihvat i otpremu putnika i prtljaga).
Od početka 60-tih godina u prošlom vijeku, Ivangrad počinje da se naglo razvija.
Veliki značaj u tom periodu predstavlja puštanje u rad Fabrike sulfatne celuloze i papira – 13. Jula 1964. godine sa 1.300 zapošljenih radnika. Uz već postojeća preduzeća: za uzgoj eksploataciju i preradu drveta (Šumsko – industrijski kombinat „Lim“), za eksploataciju kaustobiolita-uglja (Rudnik mrkog uglja „Ivangrad“), za eksploataciju i preradu gline (Ciglana „Rudeš“), za preradu kože ,,Polimka“, za gradjevinarstvo ,,Graditelj“, za trgovinu ,,Jasikovac“, za ugostiteljstvo ,,Berane“, Ivangrad postaje značajan industrijski centar u Crnoj Gori i SFR Jugoslaviji.
Naglim razvojem industrije osjetno je uslovljena i migracija seoskog stanovništva u grad i prigradska naselja. Ovo je uslovilo pad ionako ekstenzivne poljoprivredne proizvodnje na selu i potpunu promjenu demografske slike sela, a i grada.
Pored Obrazovanja i nabrojanih privrednih preduzeća, Ivangrad 60-tih postaje kulturni i sportski centar. Godine 1960. osnovan je Dom kulture, u čiji sastav su ušli Bioskop, Biblioteka i Polimski muzej.
Sportsko društvo „Ika“ uspješno je nastavilo i dalje razvilo rad sportskog društva „Sokoli“ (koje je postojalo između dva svjetska rata). Iz ovog društva izrasli su značajni sportski klubovi: fudbalski, košarkaški, aeroklub, stonoteniski, atletski, rukometni, šahovski, planinarsko društvo i dr.
Na osnovu rezultata referenduma građana, Skupština opštine 9. aprila 1992. donijela je Odluku da se umjesto dotadašnjeg imena Ivangrad gradu vrati stari naziv Berane.
Ostavite komentar
Prije slanja komentara molimo Vas da procitate sledeca pravila:
Komentari koji sadrže psovke, uvredljive, vulgarne, preteće, rasističke ili šovinističke poruke neće biti objavljeni. Molimo čitaoce da se prilikom pisanja komentara pridržavaju pravopisnih pravila.Strogo je zabranjeno lažno predstavljanje, tj. ostavljanje lažnih podataka u poljima za slanje komentara. Komentari koji su napisani velikim slovima neće biti odobreni. Služba opštine Berane ima pravo da ne odobri komentare koji su uvredljivi, koji pozivaju na rasnu i etničku mržnju i ne doprinose normalnoj komunikaciji između čitalaca ovog portala.Mišljenja iznešena u komentarima su privatno mišljenje autora komentara.
